Pensioenbesparing-Jambon: wat verandert er voor jouw pensioen?

Eind mei keurde het parlement de pensioenmaatregelen van de Arizona-regering goed. Vanaf 2027 past de Federale Pensioendienst deze maatregelen toe, en in principe zijn ze definitief. Toch is het laatste woord hierover nog niet gezegd: de vakbonden trekken naar het Grondwettelijk Hof om de besparing aan te vechten. De pensioenbesparing van minister Jambon krijgt dus nog een stevig juridisch vervolg. Voor onze leden zetten we hieronder op een rijtje wat er concreet verandert.

Wat is je vroegste pensioendatum?

Je vroegste pensioendatum is het moment waarop je voldoet aan de voorwaarden voor vervroegd pensioen, of waarop je de wettelijke pensioenleeftijd bereikt. Die wettelijke pensioenleeftijd geldt voor iedereen, ongeacht het aantal jaren dat je gewerkt hebt, en zonder risico op malus. Voor wie geboren is in 1964 of later, ligt die leeftijd op 67 jaar.

Drie grote veranderingen

De pensioenbesparing brengt drie ingrijpende wijzigingen met zich mee.

Een eerste wijziging betreft de zogenaamde Jambonmalus. Wie vanaf 2027 met pensioen gaat vóór de wettelijke pensioenleeftijd, riskeert een malus van 2, 4 of 5 procent per jaar vervroeging. Alleen wie voldoet aan een strenge werkvoorwaarde – 35 effectief gewerkte jaren, met telkens minstens 156 gewerkte dagen per jaar, en in totaal 7.020 effectief gewerkte dagen (gemiddeld zo'n 45 jaar halftijds werk) – ontsnapt aan die malus bij vervroegd pensioen.

Een tweede wijziging zit in de definitie van een loopbaanjaar voor de toegang tot vervroegd pensioen. Vandaag telt een jaar mee zodra je 104 gewerkte of gelijkgestelde dagen hebt (het equivalent van vier voltijdse maanden). Vanaf 2027 wordt dat opgetrokken tot 156 dagen, ofwel zes voltijdse maanden. Wat opvalt: deze nieuwe definitie geldt ook met terugwerkende kracht, voor loopbaanjaren die je in het verleden al hebt opgebouwd. Enkel je allereerste loopbaanjaar blijft onder de huidige regel van 104 dagen vallen.

Een derde wijziging is de invoering van een nieuwe toegangspoort tot vervroegd pensioen, na 42 effectieve loopbaanjaren. Voor elk van die jaren moet je 234 gewerkte dagen kunnen aantonen (negen voltijdse maanden). Bij deze toegangspoort worden enkel tijdelijke werkloosheid, moederschapsrust en legerdienst gelijkgesteld aan gewerkte dagen. Geboorteverlof en ouderschapsverlof tellen hier dus niet mee.

Belangrijk om te weten: wie in 2025 of 2026 al voldoet aan de voorwaarden voor vervroegd pensioen, maar toch beslist om door te werken, behoudt nadien het recht op vervroegd pensioen volgens de oude regels, zonder Jambonmalus.

Specifieke maatregelen voor de publieke sector

Naast de hierboven beschreven hervormingen die voor alle pensioenstelsels gelden, voorziet minister Jambon ook enkele specifieke ingrepen voor de publieke sector. Zo verdwijnen de bijzondere pensioenleeftijden voor militairen en voor treinbestuurders en -begeleiders bij de NMBS. Ook de verhogingscoëfficiënt voor vastbenoemden met een preferentiële loopbaanbreuk verdwijnt, waardoor zij ongeveer twee jaar langer moeten werken. Enkel onderwijzend personeel en personeel in zogenaamde actieve diensten behouden nog een beperkt voordeel.

Hoeveel malus riskeer je precies?

Het percentage van de Jambonmalus hangt af van je geboortejaar. Ben je geboren tussen 1961 en 1965, dan bedraagt de malus 2 procent per jaar vervroeging. Voor wie geboren is tussen 1966 en 1974 loopt dat op tot 4 procent per jaar, en voor wie geboren is vanaf 1975 tot 5 procent per jaar.

Een voorbeeld maakt dit concreet: iemand die geboren is in 1966 en op 62 jaar met pensioen gaat – dus vijf jaar voor de pensioenleeftijd – riskeert een malus van 20 procent (vijf jaar aan telkens 4 procent). Dat betekent dat het pensioenbedrag voor de volledige duur van het pensioen met 20 procent verlaagd wordt. Wie voldoet aan de werkvoorwaarde, is bij vervroegd pensioen automatisch vrijgesteld van deze malus.

Er is ook een positieve keerzijde: wie na de wettelijke pensioenleeftijd blijft werken én voldoet aan de werkvoorwaarde, kan een pensioenbonus opbouwen. Ook hier speelt het geboortejaar een rol. Voor wie geboren is in 1962 of eerder, gaat het om 2 procent bonus per jaar. Voor de geboortejaren 1963 tot 1972 loopt dat op tot 4 procent per jaar, en voor wie geboren is vanaf 1973 tot 5 procent per jaar. Deze nieuwe bonus kan trouwens al vanaf 2026 opgebouwd worden, terwijl de malus pas vanaf januari 2027 in voege treedt.

Vervroegd pensioen: oude versus nieuwe regels per leeftijd

Om een volledig beeld te geven, zetten we de voorwaarden voor vervroegd pensioen per leeftijdscategorie tegenover elkaar, zoals ze vandaag gelden en zoals ze vanaf 2027 zullen gelden.

Op 60 jaar volstaat vandaag een loopbaan van 44 jaar, met 104 gewerkte of gelijkgestelde dagen per jaar, zonder malus. Vanaf 2027 kan je op deze leeftijd nog steeds met pensioen via 44 jaar loopbaan, of via de nieuwe route van 42 jaar effectieve tewerkstelling. In het eerste geval volstaan 156 dagen per jaar (het eerste loopbaanjaar telt nog aan 104 dagen), in het tweede geval is 234 dagen per jaar vereist. Wie niet aan 35 gewerkte jaren van telkens 156 dagen, samen met 7.020 gewerkte dagen, geraakt, wordt automatisch vrijgesteld van de malus.

Op 61 of 62 jaar geldt vandaag een loopbaan van 43 jaar aan 104 dagen per jaar, zonder malus. Vanaf 2027 verandert dit naar dezelfde logica als hierboven: 43 jaar loopbaan aan 156 dagen per jaar, of 42 jaar effectieve tewerkstelling aan 234 dagen per jaar, met dezelfde automatische vrijstelling bij het niet behalen van de werkvoorwaarde.

Op 63, 64 of 65 jaar volstaat vandaag een loopbaan van 42 jaar aan 104 dagen per jaar, zonder malus. Vanaf 2027 wordt dit 42 jaar loopbaan aan 156 dagen per jaar (opnieuw met het eerste jaar aan 104 dagen), met dezelfde vrijstellingsregel wanneer de werkvoorwaarde niet gehaald wordt.

Op 66 jaar gelden vandaag geen loopbaanvoorwaarden voor wie geboren is in 1963 of eerder, en 42 jaar loopbaan voor wie geboren is in 1964 of later, telkens aan 104 dagen per jaar en zonder malus. Vanaf 2027 blijven dezelfde loopbaanvoorwaarden gelden, maar dan aan 156 dagen per jaar. Er is geen malus, en er ontstaat zelfs de mogelijkheid om een pensioenbonus op te bouwen, tenzij je niet voldoet aan de werkvoorwaarde van 35 gewerkte jaren en 7.020 dagen.

Vanaf 67 jaar, ten slotte, geldt zowel vandaag als vanaf 2027 geen enkele loopbaanvoorwaarde meer, en is er geen malus. Vanaf 2027 komt daar wel de mogelijkheid bij om een pensioenbonus op te bouwen.

Wat verandert er aan de gelijkgestelde periodes?

Gelijkgestelde periodes zijn periodes waarin je geen loon ontving, maar toch pensioenrechten opbouwde. Denk aan onvrijwillige inactiviteit zoals ziekte en werkloosheid, en aan periodes van zorgarbeid zoals moederschapsrust en ouderschapsverlof. Elke gelijkgestelde periode wordt op een andere manier verrekend voor je pensioen: ofwel aan het normaal fictief loon (gebaseerd op je laatst verdiende loon vóór de gelijkgestelde periode), ofwel aan het beperkt fictief loon (het gewaarborgd minimumjaarloon van 33.418,99 euro).

De besparing van minister Jambon grijpt stevig in op deze gelijkstellingen en raakt zowat alle periodes, met uitzondering van tijdelijke werkloosheid, moederschapsrust en legerdienst: die blijven volledig behouden zoals vandaag.

De belangrijkste ingreep is de invoering van een percentageplafond, of 'cap', op het aandeel gelijkstellingen in je loopbaan. Voor wie geboren is in 1968 of later, mag dat aandeel maximaal 20 procent van de totale loopbaan bedragen. Oudere geboortecohortes krijgen een hogere cap. Overschrijd je die grens, dan tellen de bijkomende gelijkgestelde periodes niet langer mee voor je pensioenopbouw. Deze cap is van toepassing op de gelijkstellingen voor werkloosheid en eindeloopbaan, al is het statuut van landingsbanen binnen deze cap nog niet volledig uitgeklaard. Ook hier geldt de nieuwe regel met terugwerkende kracht, dus ook voor loopbaanjaren uit het verleden.

Daarnaast voert minister Jambon nieuwe werkvoorwaarden in voor twee specifieke situaties: de vrijstelling van de Jambonmalus, en de nieuwe toegangspoort tot vervroegd pensioen na 42 jaar effectieve tewerkstelling. Voor de vrijstelling van de malus tellen tijdelijke werkloosheid, legerdienst, ziektedagen, moederschapsrust en zorgverloven mee. Let wel: ziektedagen tellen niet mee voor de opbouw van de nieuwe pensioenbonus. Voor de nieuwe toegangspoort na 42 jaar effectieve tewerkstelling tellen enkel tijdelijke werkloosheid, legerdienst en moederschapsrust mee, en dus niet de zorgverloven zoals ouderschapsverlof.

Een positieve aanpassing is er voor het gewaarborgd minimumpensioen: de toegangsvoorwaarde daarvoor wordt versoepeld, want ziekteperiodes tellen voortaan volledig mee voor de voorwaarde van effectieve tewerkstelling.

Tot slot geldt sinds 1 februari 2025 al het algemene principe dat periodes van werkloosheid en eindeloopbaan (het vroegere brugpensioen, of SWT, en landingsbanen) gelijkgesteld worden aan het beperkt fictief loon. Enkel dagen tijdelijke werkloosheid, en – als je doorwerkt tot de wettelijke pensioenleeftijd – de niet-gewerkte dagen binnen een landingsbaan, blijven gelijkgesteld aan het normaal fictief loon. Ga je echter met vervroegd pensioen, dan wordt de volledige niet-gewerkte periode van je landingsbaan alsnog gelijkgesteld aan het beperkt fictief loon.

Overzicht per type gelijkgestelde periode

Deeltijds werk met behoud van rechten wordt vandaag, met een inkomensgarantie-uitkering, gelijkgesteld aan het normaal fictief loon, en zonder die uitkering aan het beperkt fictief loon. Na de besparing verandert dit naar beperkt fictief loon, met een uitzondering vanaf 50 jaar waarbij het normaal fictief loon blijft gelden. Deze periode telt niet mee voor de cap van 20 procent, niet voor het gewaarborgd minimumpensioen, niet voor de vrijstelling van de malus, en niet voor de nieuwe toegangspoort na 42 jaar.

Onvrijwillige werkloosheid wordt vandaag het eerste jaar gelijkgesteld aan het normaal fictief loon, en vanaf het tweede jaar aan het beperkt fictief loon. Na de besparing geldt voor de volledige periode het beperkt fictief loon. Deze periode valt wel onder de cap van 20 procent, maar telt niet mee voor het minimumpensioen, de malusvrijstelling of de nieuwe toegangspoort.

Tijdelijke werkloosheid blijft ongewijzigd gelijkgesteld aan het normaal fictief loon, valt niet onder de cap, en telt wel mee voor het minimumpensioen, de malusvrijstelling én de nieuwe toegangspoort na 42 jaar.

Het vroegere brugpensioen (SWT) wordt vandaag doorgaans gelijkgesteld aan het beperkt fictief loon, met uitzondering van zwaar beroep, herstructurering en medisch SWT, waarvoor het normaal fictief loon geldt. Na de besparing geldt overal het beperkt fictief loon. Deze periode valt onder de cap van 20 procent en telt niet mee voor het minimumpensioen, de malusvrijstelling of de nieuwe toegangspoort.

Landingsbanen worden vandaag doorgaans gelijkgesteld aan het beperkt fictief loon, met uitzondering van zwaar beroep en de eerste 312 dagen vanaf de 60ste verjaardag, waarvoor het normaal fictief loon geldt. Na de besparing geldt bij vervroegd pensioen het beperkt fictief loon, maar bij pensionering op de wettelijke pensioenleeftijd blijft het normaal fictief loon van toepassing. Deze periode valt onder de cap, en telt niet mee voor het minimumpensioen, de malusvrijstelling of de nieuwe toegangspoort.

Ziekte en invaliditeit, arbeidsongeval of beroepsziekte blijven gelijkgesteld aan het normaal fictief loon, zowel vandaag als na de besparing. Deze periode valt niet onder de cap, telt wel mee voor het minimumpensioen en de malusvrijstelling, maar niet voor de nieuwe toegangspoort.

Moederschapsrust blijft eveneens ongewijzigd gelijkgesteld aan het normaal fictief loon, valt niet onder de cap, en telt mee voor het minimumpensioen, de malusvrijstelling én de nieuwe toegangspoort.

Thematische zorgverloven, waaronder ouderschapsverlof, blijven gelijkgesteld aan het normaal fictief loon en vallen niet onder de cap. Ze tellen wel mee voor het minimumpensioen en de malusvrijstelling, maar niet voor de nieuwe toegangspoort na 42 jaar.

Tijdskrediet met motief zorg blijft gelijkgesteld aan het normaal fictief loon, behalve bij voltijdse onderbreking vanaf 58 jaar, waar het beperkt fictief loon geldt. Deze periode valt in principe niet onder de cap, behalve bij palliatieve zorg of zorg voor een gehandicapt kind. Ze telt mee voor de malusvrijstelling, maar niet voor het minimumpensioen of de nieuwe toegangspoort.

Tijdskrediet met motief opleiding, ten slotte, volgt dezelfde logica als zorgkrediet qua fictief loon, valt niet onder de cap, telt mee voor de malusvrijstelling, maar niet voor het minimumpensioen of de nieuwe toegangspoort.

Wat betekent dit voor u?

Deze hervorming raakt zowat elk aspect van de pensioenopbouw: de leeftijd waarop je met pensioen kan gaan, de manier waarop je loopbaanjaren geteld worden, en de waarde van periodes waarin je niet actief werkte. Vooral de terugwerkende kracht van de nieuwe regels – zowel voor de definitie van een loopbaanjaar als voor de cap op gelijkstellingen – zal voor veel van onze leden een impact hebben op momenten waarop zij dachten al aan de voorwaarden te voldoen. Heb je concrete vragen over jouw persoonlijke situatie? Neem contact op met ons, wij helpen je graag verder.